عوامل موثر بر جمعيت را در دو گروه تقسيم بندي مي كنند:

1-  عوامل وابسته به تراكم ((Density Dependant, DD: عواملي هستند كه ميزان اثر آنها بسته به ميزان تراكم جمعيت متفاوت است. اين فاكتورها زماني كه تراكم جمعيت بيشتر باشد نقش پررنگ تري دارد.

DD شامل: رقابت، شكار، پارازيتيسم مي باشد.

 رقابت: مي تواند بين افراد يك گونه يا بين گونه هاي مختلف باشد و در سه فاكتور غذا، مكان و جفت گيري صورت مي گيرد. شكار: كه مي تواند باعث كنترل جمعيت شود. پارازيتيسم: بيشتر در جمعيت هاي با تراكم بالا رخ مي دهد چون به راحتي در تراكم بالا بين افراد گونه منتقل مي شود و يكي از فاكتورهاي افزايش جمعيت محسوب مي شود.

2- عوامل غير وابسته به تراكم ((Density Independent, DI: عواملي هستند كه ميزان اثر آنها هيچ ارتباطي با اندازه جمعيت يا تراكم ندارد و تاثير آن روي رشد جمعيت كاملا مستقل از تراكم نسبي جمعيت است.

DI شامل : آب و هوا،‌ تخريب زيستگاه وفاكتورهاي محدود كننده مي باشد.

 آب و هوا: تغييرات دما در فصول مختلف و همچنين طوفان وسيل در يك منطقه مي توانند باعث از بين رفتن يك جمعيت شوند. گاهي افزايش دما مي تواند سبب افزايش رشد جمعيت شود. تخريب زيستگاه: وارد شدن آلايند ها از جمله سموم مورد استفاده در بهداشت و فاضلاب هاي صنعتي مي توانند باعث از بين رفتن موجودات شوند. فاكتورهاي محدود كننده: كمبود غذا يا خشكسالي بصورت غيروابسته به جمعيت مي تواند هر جمعبتي را تحت تاثير قرار دهد.

 W.C.Alleeيك اكولوژيست بود كه با مباني جمعيت شناسي و همكاري بين گونه اي كاملا آشنا بود. وي مطالعات زيادي در اين زمينه انجام داده بود در مطالعه اي كه روي ماهي قرمز انجام داد متوجه شد رشد آنها زماني كه به صورت گروهي هستند بهتر است اما با گذشت زمان متوجه يكي از پي آمدهاي عوامل Cooperative (تعاملات بين گونه اي) شد كه در تراكم بالاباعث  كشاندن جمعيت به سمت تراكم پايين مي شود كه به آن عواملIDD)   (Inverse Density Dependant, گويند.

اصل Allee effect در سال 1949 در كتاب بيولوژي منتشر شده از خودش به همين نام براي اولين بار ارائه شد. با توجه به اينكه اين اصل ارتباط مستقيمي با تراكم و Fitness دارد مي توان گفت با بقاء و توليد مثل گره خورده و روي آنها اثر مي گذارد. اين پديده هنگامي رخ مي دهد كه كاهش رشد جمعيت با كاهش نرخ زايايي همسو شود. اين پديده به صورت طبيعي در يك جمعيت رخ نمي دهد بلكه زماني كه جمعيت تحت فشار باشد به ويژه با دخالت هاي انسان در محيط رخ مي دهد. 

مكانيسم A.e در سه سطح قابل بررسي است.

مكانيسم اكولوژيكي: رايج ترين مكانيسم هاي اكولوژيكي در رفتارهاي مرتبط با بقاء وجود دارد شامل محدوديت يافتن جفت، دفاع گروهي، يافتن غذا و يافتن شرايط محيطي مناسب مي باشد.

مكانيسم ژنتيكي A.e: هنگامي كه تراكم جمعيت در حال كم شدن است مخزن ژنتيكي و به دنبال اندازه جمعيت نيز كوچكتر مي شود و باعث مي شود تنوع ژنتيكي در جمعيت كم شده و آنرا به سمت انقراض هدايت كند.

ناهنجاري هاي جمعيتي: تغيير در نسبت هاي تولد به مرگ و نسبت جنسي رخ مي دهد. اين ناهنجاري در جمعيت هاي كوچك رخ مي دهد و سبب ايجاد A.e مي شود.

اصل A.e در مسائل مختلف مرتبط با جمعيت ها از جمله زيست شناسي كنترلي مانند كنترل بيولوژيك و نيز زيست شناسي محافظتي كاربرد دارد. هدف اصلي در كنترل بيولوژيك به حداقل رساندن تداوم استقرار يك آفت و به حداكثر رساندن دشمنان آنها مي باشد. اولين موفقيت كنترل بيولوژيك با استفاده از A.e استفاده از نر هاي عقيم بود. مسأله مهم در كنترل بيولوژيك نگراني در مورد تعداد افرادي است كه بايد دريك جامعه رها شوند ومفيد باشند. اگر تعداد رهاسازي كم باشد به دليل كاهش احتمال يافتن جفت و ناهنجاري در نسبت جنسي سبب سقوط جمعيت مي شود. يافتن موارد مرتبط با اصل A.e در بيولوژي محافظتي گونه هاي در معرض خطر انقراض مي تواند نقش كليدي داشته باشد. 

 

Selected References:

 

1.      Allee WC. Principles of Animal Ecology: W. B. Saunders; 1969.

 

2.     Boukal DS, Berec L. Single-species models of the Allee effect: extinction boundaries, sex  ratios and mate encounters. Journal of Theoretical Biology. 2002;218(3):375-94.

 

3.     Kokko H, Sutherland WJ. Ecological traps in changing environments: ecological and   evolutionary consequences of a behaviourally mediated Allee effect.Evolutionary Ecology Research. 2001;3(5):537-51.

4.     Lidicker WZ. The Allee effect: Its history and future importance. Open Ecology Journal. 2010;3:71-82.

5.     Liebhold A, Bascompte J. The Allee effect, stochastic dynamics and the eradication of alien species. Ecology Letters. 2003;6(2):133-40.

 

6.     Taylor CM, Hastings A. Allee effects in biological invasions. Ecology Letters. 2005;8(8):895-908.